Dongéng
Dongéng nyaéta wangun karya sastra, rékaan
(fiksi) anu ngandung hal-hal pamohalan.
Pamohalan nyaéta teu kaharti ku akal atawa teu logis. Pamohalan téh boh
palakuna, paripolah palakuna, boh tempat jeung waktu lumangsungna carita.
Upamana baé sasatoan jeung tatangkalan boga paripolah atawa bisa ngomong kawas
jelema. Dongéng kaasup kana karya balaréa, lantaran henteu kanyahoan anu ngarangna.
Dongéng dina basa Sunda téh aya sababaraha
wanda dumasar kana eusi jeung palakuna nyaéta fabel, sasakala, sagé (babad)
jeung parabel. Dongéng fabel atawa sasatoan nyaéta dongéng anu palakuna sastoan
contona aya dongéng “Sakadang Kuya jeung Sakadang Monyét”, “Peucang Keuna ku
Leugeut” jeung “Gajah éléh ku Sireum”. Dongéng sasakala nyaéta dongéng anu aya
patalina jeung asal-muasalna hiji tempat, barang atawa hal séjénna sapertos
dongéng “Sasakala Gunung Tangkuban Parahu” nu boga lalakonna Sangkuriang téa,
jeung “Sasakala Gagak Buluna Hideung”. Dongéng sagé atawa babad atawa sok
disebut ogé dongéng sajarah, mangrupikeun dongéng nu aya patalina jeung
tokoh-tokoh sajarah atawa patempatan anu ngandung sajarah. Conto dongéng
sajarah nyaéta “Arca Domas”, “Hanjuang di Kutamaya”, “Syéh Maulana Akbar”.
Dongéng parabel atawa dongéng jalma biasa nyaéta dongéng anu palakuna jalma
biasa. Tokoh dongéng parabel nu kasohor mah aya Kabayan. Conto carita parabel
nyaéta “si Kabayan ngala Roay”, “Tukang Cukur Panipuan”.
Unggal wewengkon miboga dongéng
séwang-séwangan anu raket patalina jeung kaayaan tempat katut kepercayaan
masarakatna. Éta sababna dongéng mangrupa bagian tina folklore atawa carita rakyat. Sababaraha dongéng ti wewengkon Jawa
Barat diantarana:
1.
“Sasakala Gunung Geulis” ti
Kabupatén Bandung
2.
“Sasakala Gunung Tangkuban Parahu”
ti Kabupatén Bandung Barat
3.
“Sasakala Cigondéwah” ti Kota
Bandung
4.
“Sasakala Kampung Kranggan” ti
Kabupatén Bekasi
5.
“Sasakala Talaga Warna” ti
Kabupatén Bogor
6.
“Putri Kandita” ti Kota Bogor
7.
“Sasakla Maung Panjalu” ti
Kabupatén Ciamis
8.
“Jaka Susuruh” ti Kabupatén
Cianjur
9.
“Sasakala Parung Bingung” ti Kota Dépok
10.
“Sasakala Curug Pangantén” ti Kota
Cimahi
11.
“Sasakala Cisanggarung” ti
Kabupatén Cirebon
12.
“Sasakala Gunung Guntur” ti
Kabupatén Garut
13.
“Sasakala Indramayu” ti Kabupatén
Indramayu
14.
“Sasakala Leuwi Ronggéng” ti
Kabupatén Karawang
15.
“Sasakala Awirarangan” ti Kabupatén
Kuningan
16.
“Nyi Rambut Kasih” ti Kabupatén
Majalengka
17.
“Sasakala Karang Nini jeung Balé
Kembang” ti Kabupatén Pangandaran
18.
“Sasakala Pamanukan” ti Kabupatén
Subang
19.
“Sasakala Suradé” ti Kabupatén
Sukabumi
20.
“Sasakala Sukabumi” ti kota
Sukabumi
21.
“Hanjuang di Kutamaya” ti
Kabupatén Sumedang
22.
“Sasakala Kalapa Genep” ti
Kabupatén Tasikmalaya
23.
“Ki Rangga Gading” ti Kota
Tasikmalaya
24.
“Jonggrang Kalapitung” ti
Kabupatén Purwakarta