Skip to main content

Wangenan Carita Pondok

Mikawanoh Carpon

Carita pondok (carpon) téh wangun karangan dina basa lancaran (prosa). Upama ditilik tina wangunna mah, carpon téh sarua jeung dongéng. Bédana carpon mah eusina henteu ngandung unsur nu pamohalan, tapi napak dina kanyataan hirup sapopoé.
Pangna disebut carpon téh lantaran mémang caritana pondok. Sanajan kitu, ari lalakonna mah tamat sacaritaeun. Lebah ukuran pondokna, aya nu ngukur ku jumlah kecapna nyaéta antara 5.000-10.000 kecap. Aya ogé anu ngukur ku waktu macana, nyaéta kurang leuwih saparapat jam upama dibaca nepika réngsé téh.

Kajadian-kajadianna ogé dina carpon mah ditétélakeun saperluna baé, henteu nyosok jero. Kajadian anu dicaritakeunana ilaharna museur kana kajadian utama. Lian ti éta, anu dicaritakeunana ogé hal-hal anu penting dipikanyaho ku nu maca. Atuh jalan caritana henteu loba pungkal-péngkolna saperti dina novel. Kitu deui para palakuna tara loba-loba. Malah teu saeutik carpon anu palakuna ngan saurang. Anu matak sakapeung mah watek-watek palakuna ogé teu kagambar kalawan gembleng kawas dina novel. Pangna kitu téh lantaran kahéngkér ku carita anu “kudu pondok” téa.
Ilaharna pangarang sok ngagunakeun palaku “kuring” atawa “manéhna”. Carpon kaasup kana prosa fiksi nyaéta karangan ciptaan, hartina lain kajadian saenyana, sanajan diréka saperti anu enya-enya kajadian.

Carpon miboga unsur-unsur sakumaha ilaharna prosa fiksi lianna, saperti dongéng jeung novel anu ngawengku téma (jejer), palaku, latar, alur, jeung amanat. Téma disebut ogé jejer nyaéta inti pikiran atawa puseur implengan pangarang anu kagambar dina karyana. Pikeun nangtukeun hiji téma, urang kudu maca carita sagemblengna.

Palaku atawa tokoh carita nyaéta ngaran-ngaran anu ngalalakon dina carita. Loba saeutikna palaku gumantung kana kabutuh caritana baé. Umumna palaku dina carpon leuwih saeutik tibatan palaku novel. Dumasar kana kalungguhan dina carita palaku téh aya nu disebut palaku utama, palaku kadua, jeung palaku tambahan. Sanajan ukur ciciptaan (fiksi) palaku téh hirup sakumaha ilaharna manusa biasa. Diantarana baé boga kahayang jeung pasipatan (karakter) anu tangtu.

Latar téh aya dua rupa nyaéta latar tempat jeung latar waktu. Latar tempat nuduhkeun di mana kajadianana, ari latar waktu nuduhkeun iraha kajadianana.

Alur atawa plot nyaéta runtuyan kajadian anu ngawangun jalan carita. Cara midangkeunana diluyukeun jeung tujuan anu hayang dihontal ku pangarang. Kaasup nangtukeun heula pandeurina hubungan kajadian nu hiji jeung kajadian séjénna.

Amanat téh nyaéta pesen pangarang anu hayang ditepikeun ka nu maca. Amanat téh aya nu nyamuni (implisit) dina alur carita, aya anu dibéjakeun langsung. Pikeun nganyahokeun amanat hiji carita, urang kudu maca éta carita nepi ka réngsé. Aya kalana amanat téh raket patalina jeung jejer caritana.

 (Dicutat tina: Gapura Basa: Pangajaran Basa Sunda Pikeun Murid SMP/MTs Kelas VIII; Geger Sunten (Faturohman, 2017) 
Labels:

Popular posts from this blog

Wangenan Dongéng Basa Sunda

Dongéng Dongéng nyaéta wangun karya sastra, rékaan (fiksi) anu ngandung hal-hal pamohalan . Pamohalan nyaéta teu kaharti ku akal atawa teu logis. Pamohalan téh boh palakuna, paripolah palakuna, boh tempat jeung waktu lumangsungna carita. Upamana baé sasatoan jeung tatangkalan boga paripolah atawa bisa ngomong kawas jelema. Dongéng kaasup kana karya balaréa, lantaran henteu kanyahoan  anu ngarangna. Dongéng dina basa Sunda téh aya sababaraha wanda dumasar kana eusi jeung palakuna nyaéta fabel, sasakala, sagé (babad) jeung parabel. Dongéng fabel atawa sasatoan nyaéta dongéng anu palakuna sastoan contona aya dongéng “Sakadang Kuya jeung Sakadang Monyét”, “Peucang Keuna ku Leugeut” jeung “Gajah éléh ku Sireum”. Dongéng sasakala nyaéta dongéng anu aya patalina jeung asal-muasalna hiji tempat, barang atawa hal séjénna sapertos dongéng “Sasakala Gunung Tangkuban Parahu” nu boga lalakonna Sangkuriang téa, jeung “Sasakala Gagak Buluna Hideung”. Dongéng sagé atawa babad atawa sok dise...
Read more

Mikawanoh Pangalaman Pribadi

Pangalaman t éh nya éta sagala rupa anu kaalaman ku hiji jalma. Aya pangalaman sapopo é, nya éta pangalaman anu biasa dilakukeun atawa karandapan unggal po é. Aya deui pangalaman anu dianggap luar biasa, nya éta pangalaman anu tara biasa dilakukeun atawa karandapan unggal po é. Pangalaman luar biasa mah bisa jadi ngan ukur karandapan sakali dina saumur hirup. Patalina jeung rarasaan, pangalaman t éh aya anu pikaresepeun, pikabungaheun, pikasieuneun, pikaseurieun, pikasediheun jeung sajabana.  Pangalaman hiji jalma moal sarua jeung pangalaman jalma s éj énna. Bisa jadi kajadianna mah sarua, tapi karasana ku jalma anu b éda-b éda mah moal sarua, malah aya kalana b éda pisan. Nyaritakeun pangalaman teu kudu panjang-panjang, anu penting mah pesen nu ku hidep r ék ditepikeun nepi ku nu maca atawa ngadangukeun.  Contona: Pangalaman anu pikabungaheun kanggo abdi, nya éta waktos abdi diajak piknik ka Pangandaran ku pun bapa. Basa liburan sakola, abdi sakulawarga indit ka Pangandaran. ...
Read more